Transport onder druk

Bij ERA Group, een consultancyorganisatie die gespecialiseerd is in kostenoptimalisering, volgt Philip Declat de ontwikkelingen in de logistieke sector op de voet. Wat zich vandaag afspeelt, raakt volgens hem de fundamenten van de sector. Meer dan ooit worden transportbedrijven geconfronteerd met de impact van de voorbije reeks externe schokken en interne tekortkomingen. Dat maakt het noodzakelijk om nog meer stil te staan bij de huidige processen en de manier van samenwerken tussen transporteurs en opdrachtgevers.

Structurele druk wordt zichtbaarder

VCM: In welke mate is de huidige prijzendruk uitzonderlijk of is die vooral een versnelling van bestaande trends?
Philip Declat: “De druk op de transportsector is al jaren structureel aanwezig. Chauffeurstekorten, strengere regelgeving en ESG-eisen wegen al langer op de sector. Wat vandaag gebeurt, is dat die bestaande uitdagingen plots veel zichtbaarder worden door de geopolitieke context. Die zet de hele sector onder extra spanning. In maart, bijvoorbeeld, zijn de containertarieven vanuit Azië met dertig à veertig procent gestegen. Dat heeft onder andere te maken met hogere verzekeringspremies en omwegen die moeten worden gemaakt. Dat maakt ook planning en voorraadbeheer complexer.”

VCM: Wat maakt deze crisis anders dan eerdere verstoringen?
P. Declat: “Eerdere crisissen waren meestal vrij afgebakend. De coronapandemie draaide vooral om een mismatch tussen vraag en aanbod. Tijdens de energiecrisis in 2022 lag de focus op de stijgende energieprijzen. Nu, anno 2026, is het probleem breder en complexer. Nu hebben we opnieuw problemen rond energie, maar ook geopolitieke onzekerheid, verstoringen in vraag en aanbod en de blijvende druk vanuit de regelgeving. Vandaag komen veel verschillende factoren samen, wat zorgt voor extra complexiteit en stress in de markt. Ik beschouw de huidige situatie dan ook als problematischer dan eerdere schokken. Wij merken dat bedrijven helaas ook weinig hebben geleerd uit vorige crisissen. Zij die dat wel hebben gedaan, zijn nu beter voorbereid.”

VCM: “Waar zitten volgens u de grootste kwetsbaarheden in de Belgische en Europese transportsector?
P. Declat: “Ik zie momenteel drie belangrijke kwetsbaarheden. Ten eerste de contractuele relaties. Contracten zijn vaak onduidelijk, gebaseerd op historiek of vertrouwen en onvoldoende transparant. Soms zijn er ook geen volwaardige contracten, zeker in wegtransport. Of ze worden niet opgevolgd. Ten tweede hebben we in Europa te kampen met onze beperkte infrastructuur en de afhankelijkheid van bepaalde routes. En ten derde hebben bedrijven vaak nog een digitale achterstand, waardoor ze onvoldoende inzicht hebben in hun kosten en prestaties. Daardoor hollen ze vaak achter de feiten aan en weten ze niet altijd goed waar hun risico’s zitten. Verder sluipen er bijvoorbeeld nog steeds verrassend vaak fouten in de facturering, die soms nooit aan het licht komen. Dat hebben wij al meermaals vastgesteld bij klanten. Ook aan zulke zaken moet worden gewerkt.”

VCM: “Momenteel ligt de focus op de stijgende brandstofprijzen. Welke kosten zijn minder zichtbaar, maar daarom niet minder belangrijk?”
P. Declat: “Stijgende brandstofprijzen springen inderdaad het meest in het oog, maar zijn niet altijd het belangrijkst. Denk maar aan de impact van wachttijden bij klanten en leveranciers, files, inefficiënte processen of slecht voorraadbeheer. Van zodra er iets misloopt, kunnen die ‘verborgen’ factoren een grote impact op je efficiëntie hebben en de kosten hoog doen oplopen.”

VCM: Zijn de huidige prijsmechanismen, zoals brandstoftoeslagen, nog adequaat in deze volatiele context?
P. Declat: “Op zich zijn die mechanismen zeker nuttig, maar alleen als ze correct en voldoende dynamisch worden toegepast. In de praktijk zien we vaak dat ze te rigide zijn of te traag aan de realiteit worden aangepast. Als een brandstoftoeslag slechts een keer per jaar wordt herzien, creëert dat onvermijdelijk problemen voor transporteurs wanneer de markt snel evolueert. Daarnaast is brandstof natuurlijk maar één component van de totale kostenstructuur. Transporteurs hebben ook te maken met loonkosten, materieel, afschrijvingen en andere operationele kosten die niet altijd correct worden meegenomen in indexaties. Wat je in de praktijk nodig hebt, is een meer gebalanceerde aanpak, waarbij verschillende componenten op een transparante manier worden doorgerekend. Dat kan bijvoorbeeld door een deel van de prijs te koppelen aan brandstof, een ander deel aan een algemene index en bepaalde elementen bewust niet te indexeren.”

VCM: Hoe ziet een duurzame relatie tussen klant en transporteur er volgens u uit?
P. Declat: “Verladers en transporteurs moeten elkaars business (leren) begrijpen om zo samen tot marktconforme afspraken te komen. Wederzijds begrip van elkaars kostenstructuur en uitdagingen is erg belangrijk. Als dat ontbreekt, zie je dat transporteurs ad hoc toeslagen beginnen aan te rekenen, wat het vertrouwen onder druk zet. Transparantie en regelmatige afstemming zijn cruciaal om dat soort spanningen te vermijden. Doorgaans worden bij het begin van de samenwerking wel business reviews opgezet, maar in de praktijk verwatert de discipline vaak na verloop van tijd. Een goede samenwerking vraagt continue afstemming, data-uitwisseling en de bereidheid om samen te optimaliseren.”

VCM: Wie draagt er volgens u de grootste verantwoordelijkheid voor de onderlinge spanningen tussen transporteurs en verladers?
P. Declat: “Ik geloof niet in één schuldige. Wel zie ik dat veel verladers te sterk op prijs focussen. Denk bijvoorbeeld aan jaarlijkse tenders waarbij systematisch de goedkoopste wint. Zij zien transport te weinig als een ‘matching business’. Je moet de juiste volumes bij de juiste partners leggen en binnen die relaties stabiliteit creëren. De meest weerbare bedrijven werken met een beperkt aantal partners – typisch drie of vier – waarbij rekening wordt gehouden met hun sterktes en specialisaties. Transporteurs die weten dat ze niet meteen vervangen zullen worden, zijn ook sneller geneigd om met hun partner mee te zoeken naar de meest efficiënte oplossing. Zeker in turbulente tijden is dat erg waardevol.”

“Maar helaas stellen we vast dat bedrijven tegenwoordig sneller dan vroeger van logistieke partner wisselen. Die trend wordt versterkt door digitale platformen die prijzen continu vergelijken. Continu voor de goedkoopste willen kiezen is een ongezonde evolutie aangezien het leidt tot ‘cherry picking’ en langetermijnrelaties ondermijnt.”

VCM: Dreigt de sector door die trend nog meer prijsgedreven te worden?
P. Declat: “Dat risico is reëel. Maar als prijs de enige factor wordt waarop wordt geselecteerd, zullen steeds meer transporteurs stoppen met investeren in kwaliteit en innovatie. Op lange termijn betaalt de verlader daar ook een prijs voor, via lagere betrouwbaarheid en meer bedrijfsverstoringen.”

VCM: In 2025 kende de sector een golf aan faillissementen. Verwacht u dat die trend zich verder zal zetten?
P. Declat: “Ik vrees van wel. Zoals aangehaald worden de structurele problemen die er al waren, nog versterkt door de huidige context. Dat zal bedrijven die onvoldoende efficiënt werken en te weinig hebben geïnvesteerd in duurzame contracten zeker parten spelen. Dat er nog meer geconsolideerd zal worden, lijkt me in deze context ook onvermijdelijk.”

VCM: Welke logistieke bedrijven zijn momenteel het kwetsbaarst?
P. Declat: “Ik denk vooral aan de middelgrote, gespecialiseerde spelers. Zij hebben niet de flexibiliteit van de kleine bedrijven, maar ook niet de schaalvoordelen van grote organisaties. Vaak zijn die bedrijven afhankelijk van een beperkt aantal klanten of sectoren. Als die sectoren dan onder druk komen te staan, komen ze al snel in de problemen. Daarnaast verwacht ik dat bedrijven die hun wagenpark de voorbije jaren niet voldoende hebben gemoderniseerd, onvermijdelijk problemen gaan krijgen met de steeds strenger wordende ESG-normen.”

VCM: Samengevat, wat kunnen transporteurs doen om weerbaarder te worden in deze turbulente context?
P. Declat: “Ik zie drie prioriteiten. Om te beginnen is het noodzakelijk om te investeren in sterke, transparante contracten. Daarnaast moeten ze inzetten op digitalisering en data-inzicht. Veel bedrijven hebben wel voldoende data, maar halen daar onvoldoende inzichten uit. Wie zijn data niet begrijpt, kan ook zijn risico’s niet beheersen. Zinvol in dat opzicht zijn systemen die zorgen voor realtime kosteninzicht, automatische factuurcontroles en ‘predictive analytics’ om op kostenstijgingen te anticiperen. En last but not least is het als logistiek dienstverlener belangrijk om kritisch naar je klantenportefeuille te kijken en te focussen op rentabiliteit. Zo vermijd je best klanten met een hoog risicoprofiel en moet je ook trachten dat je niet te afhankelijk wordt van bepaalde grote klanten. Het is ook raadzaam een paar keer per jaar pakweg je vijf minst rendabele klanten onder de loep te houden en samen te bekijken wat de verbetermogelijkheden zijn.”

VCM: Zou het een meerwaarde zijn om de sector fundamenteel anders te organiseren?
P. Declat: “Verdere consolidatie in de sector is onvermijdbaar en kan zelfs positief zijn voor de sector. Maar ook een meer diepgaande samenwerking en alternatieve contractvormen kunnen helpen om het hoofd boven water te houden. Dat geldt zeker voor kleinere spelers. Denk aan een gedeeld magazijn, combinatorisch laden – waarbij verschillende goederenstromen in één transport worden gecombineerd – of openboekcontracten met volledige transparantie. Meerjarige contracten zijn in elk geval aan te raden om stabiliteit te creëren en investeringen mogelijk te maken.”

VCM: De huidige crisis zorgt voor heel wat uitdagingen, maar brengt die ook opportuniteiten met zich mee?
P. Declat: “Ik hoop in elk geval dat deze moeilijke omstandigheden bedrijven doen beseffen dat digitalisering, sterke partnerships en een gezonde kostenstructuur belangrijk zijn om zich te onderscheiden. Daarnaast kunnen de huidige ontwikkelingen ‘nearshoring’ aanwakkeren. Verder is het best mogelijk dat een en ander een stimulans is voor de vergroening van de sector, wanneer die voor een hogere kostenefficiëntie kan zorgen.”

VCM: Waar denkt u dat de transport- en logistieke sector binnen vijf jaar zal staan?
P. Declat: “Er zijn twee mogelijke scenario’s. In het negatieve scenario verdwijnen er nog meer transporteurs van het toneel en wordt de sector nog meer prijsgedreven, wat een negatief effect zal hebben op investeringen en innovatie. In dat geval zullen we in Europa als geheel in een nadelige concurrentiepositie komen te zitten. In het meest positieve scenario leren we uit deze crisis en komen we tot sterke consolidaties, betere samenwerkingsverbanden en sterkere, datagedreven spelers. Als we de zaken op de juiste manier aanpakken, kan deze crisis daar een katalysator bij zijn.”
TC