Radicaal optimisme is een noodzaak

Tom Palmaerts is een Belgische trendwatcher, keynote spreker en managing partner van Trendwolves, een bureau dat organisaties helpt maatschappelijke en consumententrends te vertalen naar concrete strategieën. Daarbij focust hij op culturele verschuivingen, consumentengedrag, generaties en de impact van verandering op bedrijven en merken. Al meer dan twintig jaar begeleidt hij bedrijven, overheden en organisaties bij toekomstdenken en innovatie. Hij combineert trendonderzoek met heldere, toepasbare inzichten rond thema’s zoals werk, AI, retail, mobiliteit, welzijn en generaties op de werkvloer.

Daarnaast doceert Tom Palmaerts trendwatching aan de KdG Hogeschool en leidt hij onderzoeksprojecten rond maatschappelijke evoluties. Hij benadert verandering niet vanuit angst, maar vanuit nieuwsgierigheid en actiegericht denken. “Ik noem het radicaal optimisme, want om in deze volatiele tijden optimistisch te blijven, moet je wel radicaal zijn”, vertelde hij tijdens de Centric Experience Day 2026 in Gent. “Ik hoor vaak dat de toekomst er vroeger beter en leuker uitzag. Voor het eerst sinds WOII heerst een algemeen sentiment dat de volgende generatie het misschien met minder zal moeten doen dan de generaties ervoor. Zal generatie bèta nog een huis kunnen kopen? Zal ze nog alcohol mogen drinken? De wereld wordt vandaag gekenmerkt door polycrisis, waarbij verschillende crises tegelijk spelen. Denk aan de klimaatproblemen, oorlogen, energiecrisis, politieke polarisatie en opkomst van AI. We bevinden ons in een toestand van permanente crisis die zich vertaalt naar onzekerheid en complexiteit.”

De vlucht naar zekerheid

Als gevolg van de permacrisis, zoals Tom Palmaerts het noemt, gaan consumenten ‘doom shoppen’: ze kopen om zich beter te voelen. Volgens de trendwatcher is dat alvast geen slimme zet voor je persoonlijke budget. Tegelijk is het voor bedrijven een valkuil omdat ze te veel focussen op risicovermijding, defensiever communiceren, kiezen voor veilige opties en zo innovatie vertragen. Tom Palmaerts onderscheidt twee types consumenten: een groep die er alles aan doet om te overleven en een andere groep die vervalt in nostalgie. “De overlevingstrend zie je onder meer in de aanschaf van noodpakketten, waartoe overheden en het Rode Kruis burgers oproepen. Het is consumptie ten top. Ook ‘gorpcore’, een modetrend waarbij je outdoorkleding draagt om boodschappen te doen, speelt daar op in”, legt hij uit. “Dat gaat verder dan de consument op zich. We zien een soort Europese tech-renaissance door internationale spelers, zoals de retailgroep Schwarz Group, die investeren in lokale datacenters om meer digitale soevereiniteit te bereiken.”

Naast de overlevingsdrang ziet Tom Palmaerts dat merken de nostalgische weemoed bespelen door terug te grijpen naar de wereld van vroeger, waarin alles mooier en eenvoudiger was. “Het succes van K3 met de originele bezetting of de retrobranding van Burger King, dat het logo uit de jaren zeventig weer bovenhaalde, illustreren dat. Mensen zoeken eenvoud, voorspelbaarheid en rust. Ze verlangen opnieuw naar een villa met ruime tuin en trekken massaal weg uit de grootsteden. Het Federaal Planbureau voorspelt dat we tegen 2040 met zijn allen in de file staan.” Ook de opkomst van ‘tradwives’ past binnen die trend. Uit een studie bleek dat zo’n dertig procent van de Gen Z-mannen vindt dat vrouwen hun man moeten gehoorzamen. “De consternatie was groot, alleen moet je daarbij nuanceren dat de studie internationaal is uitgevoerd in 29 landen, waaronder dus landen met meer traditionele genderrollen. Dat percentage lag bij millennials trouwens op 23 procent. Nostalgie is geen slimme raadgever. Je bouwt geen toekomst door voortdurend achterom te kijken. Bovendien miskent de nostalgische reflex dat consumenten en hun verwachtingen veranderen, generaties anders denken en technologie evolueert. Merken die vasthouden aan vertrouwde formats dreigen aansluiting te verliezen bij de toekomstige consument.”

AI versnelt alles

De maatschappelijke onzekerheid wordt versterkt door de razendsnelle technologische evolutie. Vooral AI confronteert consumenten en medewerkers met fundamentele vragen over werk, controle en menselijke relevantie. ‘Doomdenken’ ligt op de loer, want heel wat banen staan onder druk. Bij Proximus alleen al verdwijnen tegen 2030 zo’n 1.200 jobs. Het aantal openstaande vacatures voor bedienden (white collar) neemt zienderogen af. “Bij Klarna verving een AI-assistent zevenhonderd medewerkers, bij KBC neemt Kate het werk van zo’n driehonderd mensen over. Dat creëert een reëel probleem voor de arbeidsmarkt”, aldus Tom Palmaerts. “De jobs die nu verdwijnen, zijn doorgaans jobs waarin pas afgestudeerden terechtkomen. Als die jongeren geen kansen krijgen om ervaring op te doen, waar zullen dan binnen tien jaar de managers vandaan komen?” Tegelijk waarschuwt de futurist voor de veiligheidsrisico’s van steeds krachtigere AI-systemen. “Die tools kunnen snel fouten opsporen, maar zetten tegelijk de deur wagenwijd open voor hacking. Alles kan worden gehackt. Tijd wordt de bepalende factor. De internationale bank Revolut speelt daar handig op in met zijn ‘single-use’ bankkaart. Na een betaling wordt de bankkaart vernietigd, zodat fraude onmogelijk wordt.” Volgens Tom Palmaerts toont dat aan hoe bedrijven wel kunnen innoveren in deze uitdagende, veranderende wereld.

De complexiteit rond AI is dat het zowel kansen als uitdagingen met zich meebrengt. Het World Economic Forum (WEF) voorspelt dat zo’n 170 miljoen jobs zullen ontstaan tegenover 92 miljoen die verdwijnen. “Die evolutie is dubbel”, zegt Tom Palmaerts. “We zien een grote verschuiving van creatieve naar technische profielen. Nochtans is creativiteit datgene wat ons onderscheidt. Zelfs jongeren zonder technische voorkennis gaan aan de slag met ‘vibecoding’. Niet hun vaardigheden, maar hun creativiteit bepaalt de limiet. Mode en stijl zijn daar ook mooie voorbeelden van. Dat geeft vertrouwen.”

De consument verschuift

Om in de huidige context niet in pessimisme te vervallen, kiest Tom Palmaerts daarom resoluut voor radicaal optimisme. Die houding is niet naïef en miskent de reële uitdagingen niet. Integendeel, het vraagt een bewuste kijk naar evoluties, trends, generaties en veranderend consumentengedrag. Om als bedrijf te weten hoe je consumenten moet benaderen, is het cruciaal te begrijpen wat de verschillende generaties drijft. “De babyboomers (1945-1964) zijn opgegroeid met een alles-kan-mentaliteit. Hun kinderen, doorgaans millennials (1980-1994), kregen die mindset mee. Het resultaat? Millennials hebben veel moeite met keuzes maken en ze zoeken voortdurend naar de optimale work-life balance die niet bestaat”, vertelt hij. “Tussen beide generaties zit Gen X (1965-1979) gewrongen. Die generatie had het economisch moeilijker dan de babyboomers. Uit hen komt Gen Z (1995-2009) voort, die leerde dat alles mogelijk is zolang je er maar keihard voor werkt. Bijgevolg is persoonlijk welzijn een uitdaging voor die groep. Gen alfa (2010-2024), de kinderen van de millennials, worden opgevoed met het idee dat alles mogelijk is zolang we het maar samen doen. Waar voorheen babyboomers en millennials de toon zetten in bedrijven, nemen Gen X en Z de fakkel nu over. Gen Z maakt sneller keuzes, Gen X trekt zich weinig van zijn keuzes aan. Dat creëert een andere bedrijfsdynamiek.”

Een analyse over wat al die generaties belangrijk vinden in hun job, bracht verrassend genoeg naar voren dat respect, salaris, voldoening, jobzekerheid en welzijn de top vijf prioriteiten op de werkvloer vormen. Al kunnen respect en salaris wel van plaats wisselen afhankelijk van de bevraagden, ze vormen zonder twijfel de top twee. Diversiteit en inclusie, waar bij jongere generaties nochtans veel om te doen is, bungelen onderaan de lijst.

Naast inzicht in de drijfveren van verschillende generaties vormt de vergrijzing een bepalende factor voor bedrijven. In België krijgen vrouwen gemiddeld 1,4 kinderen en die krijgen ze op latere leeftijd. Dus niet alleen het aantal kinderen neemt af, maar ook het aantal vrouwen dat in de volgende vijf jaar een kind zal krijgen. Tom Palmaerts juicht initiatieven toe die de combinatie van werk en gezin proberen te vergemakkelijken, zoals bij het Belgische brillenmerk Odette Lunettes, waar moeders hun pasgeboren baby tijdelijk naar het werk mogen meenemen. “Ondanks de voorzichtigheid die nodig is voor AI, creëert de technologie opportuniteiten om het tekort aan medewerkers op te vangen. Cosmeticamerk L’Oréal gebruikt een eigen AI-gestuurd algoritme om metatitels en -beschrijvingen te genereren en optimaliseren voor hun sites, en spaart zo met een klik 120.000 werkuren uit. In 2024 stond ongeveer de helft van de werkgevers ervoor open gepensioneerden als flexijobber in te schakelen om de tekorten terug te dringen. Alleen stelt die groep medewerkers zijn eisen en komen ze alleen werken als het hun uitkomt.”

Rust als nieuwe luxe

Hoe moeten bedrijven met die maatschappelijke verschuivingen omgaan? En hoe kunnen ze de jongere generaties weer meer vertrouwen geven? Jongeren hebben hun eigen manier om met de permacrisis om te gaan. De TikTok-meme ‘delulu’, die staat voor ‘delusional thinking’ of bewust geloven in zaken die niet echt of waarschijnlijk zijn, is niet langer enkel als grap bedoeld. Het wijst op een heuse mentaliteitsverandering. In een wereld vol crises willen jongeren in een positieve uitkomst geloven, hoe onrealistisch de huidige realiteit ook lijkt. “Ze bezuinigen bewust op hun dagelijkse uitgaven, bijvoorbeeld op kledij of voeding, om zich kleine luxeartikelen zoals een duur parfum te kunnen veroorloven”, verduidelijkt Tom Palmaerts. “Dat verklaart het succes van goedkope ketens zoals Shein. Een alternatief bestaat erin klanten tijdens het shoppen gebruikersgemak en garanties te bieden. Denk aan de app Croissant, die je tijdens het winkelen meteen een gegarandeerde herverkoopwaarde van je product geeft en die het herverkopen bijzonder eenvoudig maakt.”

Een ander belangrijk aandachtspunt bij jongeren en jongvolwassenen is de toenemende nood aan rust en sociale interactie. “Jongeren zijn overprikkeld door de onlinewereld, maar sociaal onderontwikkeld. Ze hebben moeite met ‘real life’ contact”, vervolgt Tom Palmaerts. “FOMO (fear of missing out) maakt plaats voor gezellige avonden op de bank. Een festival bekijken vanuit de zetel klinkt aantrekkelijker dan tussen de mensenmassa te staan. Telefoneren met een onbekende boezemt angst in. In restaurantketens nemen bestelzuilen de stress van de interactie met een medewerker weg. Door de overvloed aan stimuli worden jongeren gevoeliger voor geluid. Retailers die inzetten op prikkelvrije en kalme omgevingen hebben een streepje voor.”

Volgens een recent onderzoek van HoGent nam het uitgaansleven onder studenten de laatste vijf jaar met meer dan tien procent af. “Gen Z voelt zich drie keer zo eenzaam als babyboomers. Bedrijven moeten daar voorzichtig mee omspringen. Deze generatie heeft last van sociale onhandigheid. Laat ze dus niet thuiswerken en kies ervoor mensen weer met elkaar te verbinden. Verzekeraar AXA lanceerde in 2025 de ‘Dare To Call’-campagne om het zelfvertrouwen bij het bellen te vergroten.”

De angst voor de razendsnelle technologische evolutie leeft het meest onder Gen Z (35% ten opzichte van 22% bij millennials en 12% bij Gen X). De helft van de jongeren zou liever een wereld zonder internet hebben en minstens evenveel wil minder tijd op zijn smartphone besteden. “Mensen hunkeren naar interactie zolang dat zonder druk gebeurt. Klassieke retailervaringen zitten in de lift, met aandacht voor sensorische beleving, intimiteit en ontspannen ontmoetingen. Winkelevents winnen opnieuw aan populariteit, vaak met een dj. Het gevoel overheerst dat wat vandaag vanzelfsprekend lijkt, morgen zomaar kan wegvallen”, besluit Tom Palmaerts. “Heel wat veranderingen gebeuren buiten onze wil om en we hebben er geen vat op. Daardoor blokkeren we. De oplossing ligt niet in nostalgie of stilstand, maar in verbinding, creativiteit en kleine vormen van menselijke nabijheid. Net in een wereld die almaar sneller, digitaler en complexer wordt, groeit de nood aan zachtheid en echte interactie. Radicaal optimisme betekent daarom niet dat je problemen negeert, maar dat je ondanks alles blijft kiezen voor vooruitgang, ontmoeting en vertrouwen in de toekomst.”

LV