De heilige graal van intermodaal transport

Toenemende congestie, druk op duurzaamheid en een groeiende vraag naar flexibiliteit dwingen bedrijven ertoe hun transportketens fundamenteel te herzien. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Stefano Fazi, assistent-professor aan de Faculteit Technologie van de TU Delft, signaleert een fundamenteel probleem bij de huidige manier van transportplanning. “Zeven jaar geleden begon onze zoektocht”, vertelt hij. “We praatten in eerste instantie met binnenvaartoperatoren over hun boekingsprocessen. En wat bleek? Overboeking is de standaard. Veel operatoren accepteren elk order dat binnenkomt, ongeacht de werkelijke capaciteit op dat moment. Zo doen ze bijkomende vraag naar wegtransport ontstaan, door een gebrek aan geplande capaciteit bij de binnenvaart.”

Het zorgt voor een enorme chaos vanuit een planningsperspectief en belemmert de groei van multimodaal transport. Platformen zoals Uber Freight focussen voornamelijk op wegtransport en zetten de prijzen onder druk. Dat maakt de binnenvaart en het spoor minder aantrekkelijk. “We zien dat de huidige platformen zich voornamelijk op vrachtwagens richten”, zegt Stefano Fazi. “Daardoor neemt de transparantie in het wegvervoer toe en dalen de tarieven, wat ironisch genoeg nadelig uitpakt voor de modal shift naar vervoer over het water en het spoor.” De uitdaging ligt dan ook in het creëren van een draagvlak voor die alternatieve modaliteiten door ze dezelfde digitale zichtbaarheid te geven als de truck.

Van visie naar platform

Tegen die achtergrond ontstond het project ‘Freight Mobility as a Service’ (FMaaS) in februari 2024. Hogeschool Rotterdam en de TU Delft sloegen de handen in elkaar, samen met partners uit de sector en enkele kennisinstellingen. Het project streeft naar een systeem waarin de eisen van de expediteur en de beschikbaarheid van het netwerk elkaar in real time ontmoeten.

Thierry Verduijn, professor toegepast onderzoek aan de Hogeschool Rotterdam, legt zich toe op de haven als logistiek knooppunt. Hij benadrukt dat de sector een enorme sprong in transparantie moet maken. Hij vergelijkt de ideale situatie met de manier waarop consumenten een vakantie boeken. “We willen een platform creëren waar alles zichtbaar is, vergelijkbaar met Booking.com”, legt hij uit. “Tegenwoordig tonen platformen als RouteScanner wel de routes en schema’s, maar die bieden geen inzicht in de werkelijke capaciteit of de actuele prijzen. Je kunt de verbinding zien, maar je moet nog altijd naar de website van de individuele operator om daadwerkelijk te boeken. Wij willen die stap naar een echte transactie op het platform faciliteren.”

De kern van de oplossing schuilt in synchromodaliteit, een concept waarbij de operator beslist over de vervoerswijze op basis van de actuele situatie in het netwerk. Thierry Verduijn merkt op dat verladers en expediteurs die flexibiliteit nog te weinig omarmen. “Verladers vertrouwen nog te vaak op hun ‘best friends’, de bedrijven die zij al jaren kennen”, zegt hij. “Dat persoonlijke netwerk biedt veiligheid, maar het zorgt er ook voor dat ze veel kansen missen. Misschien vertrekt er over enkele uren wel een binnenschip dat nog ruimte heeft voor extra containers, maar als die informatie niet op een centraal platform beschikbaar is, belandt die vracht gewoon op een truck op de weg.” FMaaS moet alle stakeholders verbinden, zodat zij op elk moment de meest efficiënte optie kunnen kiezen.

Structurele barrières

Het onderzoeksteam identificeert verschillende cruciale doorbraken die nodig zijn om FMaaS te laten slagen. Een van de grootste obstakels vormt de planning van complexe transportketens met verschillende overslagpunten. De sector vindt zulke combinaties momenteel nog te riskant en ingewikkeld. “Als je een intermodaal platform ontwerpt, moet je ketens ondersteunen die uit verschillende etappes bestaan”, aldus Thierry Verduijn. “Dat brengt enorme uitdagingen met zich mee op het gebied van verantwoordelijkheid. Wie lost het probleem op als er in de tweede etappe van een transporttraject iets misgaat? Een verlader wil niet investeren in het oplossen van logistieke puzzels. Hij wil dat zijn lading op tijd arriveert zonder dat hij zich zorgen hoeft te maken over de uitvoering.”

Daarnaast speelt de menselijke relatie een paradoxale rol in het hele gebeuren. In de logistiek wegen jarenlange vertrouwensbanden zwaar door, vooral wanneer markten krap zijn of wanneer er problemen ontstaan. Een trouwe transportpartner zet net dat stapje extra om die bijkomende vrachtwagen te regelen voor een trouwe klant, terwijl een algoritme op een platform enkel naar de harde cijfers kijkt. “We moeten uitleggen hoe een platform de waarde van die relaties kan behouden of zelfs versterken”, zegt Stefano Fazi. Verladers vrezen dat ze op een open platform minder beschermd zijn tegen prijsstijgingen of dat de kwaliteit van de service zal dalen.

Incentives

FMaaS moet daarom niet alleen een technologische oplossing bieden, maar ook voor een cultuuromslag zorgen waarbij data en vertrouwen hand in hand gaan.

Stefano Fazi: “Incentives van de overheid zijn wellicht nodig om die shift mee te helpen realiseren. Dat zou bijvoorbeeld kunnen via certificaten die multimodaal transport promoten, naar het model van wat in het VK gebeurt rond hernieuwbare energie. Daar zijn leveranciers verplicht bepaalde doelstellingen te behalen in de aanvoer van duurzame brandstoffen.”

Stefano Fazi wijst erop dat ook de technologie achter de traditionele platformen aan vernieuwing toe is. Het Nederlandse team kiest bewust voor de ontwikkeling van een zogeheten ‘data space’. “Het gaat om een nieuwe technologie die flexibiliteit biedt terwijl de partijen de controle over hun eigen data behouden”, legt hij uit. In plaats van gevoelige bedrijfsinformatie in één centrale database te dumpen, maakt het team gebruik van gefedereerde systemen en standaarden zoals iSHARE. Dat zorgt ervoor dat de data zelf geen barrière meer vormen voor samenwerking. Het maakt niet langer uit op welk platform de expediteur inlogt: zolang de systemen met elkaar praten, verschijnt de beste oplossing overal.

Testfase

Momenteel lopen er praktijktesten om alle theorieën die de onderzoekers aanhaalden ook te staven. In het stadje Veghel – op een steenworp van Eindhoven – en in de haven van Rotterdam loopt een proeffase waarbij de onderzoekers naar de feitelijke operaties kijken. “We bouwen momenteel een prototype van het platform en een ‘testbed’”, vertelt Stefano Fazi. Zo’n testbed is een gecontroleerde, speciaal geconfigureerde testomgeving die de productieomgeving nabootst. “We proberen met de betrokken stakeholders onze modellen te verfijnen en hun gedrag te sturen in de richting van een efficiëntere manier van transporteren.” Het team streeft ernaar binnen twee tot drie jaar een werkend prototype op te leveren voor het matching-gedeelte van het platform. Het maakt daarbij dankbaar gebruik van partners die al platformen in de markt hebben, zoals Cargoplot en UTURN, om zijn visie sneller te realiseren.

De transitie naar FMaaS biedt ook kansen voor verduurzaming, al schuilt daar een addertje onder het gras. Zonder de juiste sturing wint de meest vervuilende transportmodus vaak op het vlak van prijs. “Wanneer transportoperatoren achter de schermen om lading vechten, dalen de prijzen voor vrachtwagens dikwijls het snelst”, waarschuwt Stefano Fazi. “Wij willen dat het platform de beste combinatie van modaliteiten suggereert op basis van prestatie-indicatoren die de verlader zelf instelt. Zo krijgt duurzaamheid een eerlijke plek in de besluitvorming, zonder dat de prijs de enige doorslaggevende factor blijft.”

Recept voor de toekomst

De visie van Thierry Verduijn en Stefano Fazi vereist dat verladers meer regie nemen over hun eigen goederenstromen. Hoewel ze transport nu vaak als een black box beschouwen en de verantwoordelijkheid bij de expediteur leggen, dwingt de toenemende congestie in de havens tot verandering. “Havens blijven voor veel verladers een mysterie”, zegt Thierry Verduijn. “Ze weten niet wat daar gebeurt en vertrouwen daarom blind op hun tussenpersonen. Als we willen dat verladers FMaaS gebruiken, moeten we die black box openen en hen de tools geven om incidenten en afwijkingen zelf te overzien.” Het platform moet de verlader ontzorgen door niet alleen boekingen te faciliteren, maar ook door de volledige uitvoering te monitoren en onvoorziene problemen op te vangen.

Uiteindelijk draait de visie achter FMaaS om inclusiviteit en efficiëntie. Het platform moet ook de kleinere transportoperatoren een eerlijke kans geven om hun capaciteit aan te bieden, terwijl verladers toegang krijgen tot een veel breder scala aan opties dan hun huidige netwerk toelaat. De weg naar een volledig synchromodaal ecosysteem is lang en complex, maar de fundamenten liggen er. Door de combinatie van academisch onderzoek en praktijkgerichte testen in de Nederlandse havens, hoopt het FMaaS-project de logistieke sector de noodzakelijke duw in de rug te geven.

FF