Vraag naar logistiek vastgoed loopt terug na coronapiek
De optimistische stemming in de logistieke vastgoedsector is voorbij. Dat concludeert adviesbureau Buck Consultants International na onderzoek bij de top 30 van logistiek vastgoedontwikkelaars en -beleggers in Nederland, waarbij de respondenten ongeveer 85% van de gerealiseerde distributiecentra vertegenwoordigen. Na coronajaren met veel vraag naar warehouses is de verwachte vraag naar logistiek vastgoed in Nederland voor 2023 een bescheiden 2,5 miljoen vierkante meter, minder dus dan de 3,4 miljoen vierkante meter van vorig jaar en zelfs de helft van topjaar 2021 (4,9 mln. m2). Investeerders in logistiek vastgoed hebben duidelijk te maken met snel gestegen financieringslasten, waardoor investeringen in logistiek vastgoed minder interessant zijn.
Volgens René Buck, directeur bij Buck Consultants International (BCI), neemt de vraag na de coronapiek af. “Veel bedrijven hebben al extra voorraden aangelegd om minder kwetsbaar te zijn voor verstoringen in aanvoerketens en ook de exponentiële groei van e-commerce tijdens de pandemie vlakt nu af”, verduidelijkt hij. “Maar het is niet alleen de afvlakkende vraag; het aanbod van logistiek vastgoed is en blijft laag omdat er nog maar weinig ruimte op bedrijventerreinen is voor nieuwbouw en er beperkte leegstand is in bestaand logistiek vastgoed. Het beperkte aanbod en de gestegen bouwkosten zorgen ervoor dat dit jaar de huurprijsstijging met gemiddeld 6,8% (met uitlopers tot 8-9%) fors hoger is dan voorgaande jaren. Nieuwbouw wordt bovendien beperkt door de hogere financiële lasten als gevolg van de gestegen rente.”
Ruimte
Ook verwacht de logistieke vastgoedsector dat de discussie over de ruimtelijke inpassing van warehouses verder zal oplaaien. “Bijna alle ontwikkelaars en beleggers vinden dat er meer aandacht voor architectonische vormgeving en landschappelijk inpassing van distributiecentra moet komen”, zegt Casper Wolf, senior adviseur bij BCI. Maar een te sturend beleid van overheden zien de bedrijven niet zitten. “Het niet mogen ontwikkelen van warehouses als de eindgebruiker nog niet bekend is of nog maar 5 plekken aanwijzen voor vestiging van megadistributiecentra worden afgewezen. Maar er is wel een toename van vastgoedpartijen die vinden dat provinciale besturen in hun beleid meer moeten sturen op het vestigen van gewenste (zeer) grote distributiecentra op nieuwe terreinen en de kleinere warehouses (minder dan 20.000m2) dan op bestaande terreinen.”
Net zoals in België staat ook in Nederland duurzaamheid van een gebouw bovenaan de criterialijst bij de ontwikkeling van logistieke gebouwen. Daaronder vallen meerdere elementen zoals energiezuinigheid, duurzame energieopwekking, emissieloos bouwen en circulariteit. Volgens BCI wordt een verplichting om zonnepanelen op het dak te plaatsen door het merendeel van de logistieke vastgoedpartijen aanbevolen, maar merken ontwikkelaars nu vaak dat dat niet lukt omdat het elektriciteitsnet vol is.
Arbeidsmarkt
Nog volgens het onderzoek bestaat de top 4 van logistieke regio’s in Nederland uit Tilburg/Waalwijk, de Rotterdamse regio, Noord-Limburg en West-Brabant, waar overigens ook de krapte op de arbeidsmarkt fors is.
Volgens de deelnemers aan het onderzoek zullen automatisering en robotisering evenwel weinig helpen om de krapte op de arbeidsmarkt te counteren. De logistieke vastgoedontwikkelaars en -beleggers hebben uiteenlopende opinies over hun rol daarbij. “De meningen over wel of niet meedoen aan wervings- en scholingsprogramma’s voor de logistieke sector of wel of niet strategische samenwerking met uitzendbureaus zoeken om een integraal aanbod van locatie en arbeid te doen, lopen echt uiteen”, concludeert Johan Beukema, managing partner bij BCI.
