Afstemmen en samenwerken in tijden van disruptie

Het Europese ReSChape-project, waar Jaime Bonnin Roca mee de schouders onder zette, startte in de nasleep van de coronapandemie. Het project had als doel de impact van sociale, economische en ecologische veranderingen op supply chains te analyseren. “Sindsdien is de wereld echter geen moment blijven stilstaan”, zegt hij. “Na de pandemie volgden de oorlog in Oekraïne, de blokkade van het Suezkanaal, Amerikaanse importtarieven en de actuele crisis in het Midden-Oosten.”

Wereldwijde supply chains vormen de ruggengraat van moderne economieën. “Onder normale omstandigheden stellen die onderling verbonden netwerken bedrijven in staat voordelen te benutten, de productie te optimaliseren en toegang te krijgen tot wereldwijde markten. Maar tegelijk verspreidt een verstoring bij één schakel zich snel naar andere bedrijven binnen dezelfde supply chain.”

Gebrek aan harmonisatie
Dat die golf van disrupties samenvalt met een resem nieuwe Europese regels en wetswijzigingen bemoeilijkt de supply chain operaties. “Initiatieven zoals het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM), de Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD) en de Critical Raw Materials Act (CRMA) tonen dat de Europese Commissie supply chains almaar nadrukkelijker inzet als instrument om klimaatdoelstellingen, sociale normen en economische veiligheid te realiseren”, illustreert Jaime Bonnin Roca. “De regels weerspiegelen echter niet altijd de realiteit en houden onvoldoende rekening met de veerkracht van supply chains. Soms liggen de verwachtingen en eisen ook gewoon te hoog. Een goed voorbeeld vormt de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD), die Europa om praktische redenen moest vereenvoudigen tot een meer behapbare omnibusaanpak.”

Om de effectiviteit van regelgeving te vergroten en tegelijk de weerbaarheid van Europese supply chains te versterken, zijn volgens Jaime Bonnin Roca verschillende beleidsmaatregelen nodig. ReSChape lanceerde een reeks aanbevelingen voor beleidsmakers. “Wat Europese bedrijven vaak missen, is harmonisatie. Verschillende regels rond duurzaamheid, eerlijke handelspraktijken of cyberveiligheid overlappen elkaar gedeeltelijk, maar leggen ook verschillende afzonderlijke accenten. Europa zou die instrumenten beter op elkaar moeten afstemmen en hoort de beleidsprioriteiten duidelijker te communiceren. Het is bijvoorbeeld goed om te weten waar tijdens verstoringen de prioriteiten liggen.”

Europese leveranciersdatabank
Een tweede aandachtspunt situeert zich op het vlak van samenwerking. “Vandaag pakt bijna elk bedrijf de compliance-uitdagingen alleen aan”, stelt Jaime Bonnin Roca. “Nochtans leggen veel ondernemingen dezelfde weg af. Zeker ondernemingen zonder directe concurrentiële belangen hebben baat bij samenwerking. Daarnaast zie ik een duidelijke rol voor de overheid.” ReSChape adviseert de oprichting van een online helpdesk voor supply chains, met realtime begeleiding en feedback over regelgeving en compliance.

Om de veerkracht van supply chains te versterken, pleit de onderzoeker ook voor een gecentraliseerde databank van EU-gekwalificeerde leveranciers. Die databank zou in eerste instantie leveranciers bevatten die voldoen aan CBAM, CRMA en CSDDD, maar Jaime Bonnin Roca ziet uitbreidingsmogelijkheden richting andere EU-normen. “Bij een disruptie van korte of lange duur valt een erkende leverancier mogelijk weg. Of een handelspartner voldoet niet langer aan de Europese standaarden. In zulke situaties blijkt het vaak lastig om snel over te schakelen naar een leverancier die wel compliant werkt. Een lijst met erkende bedrijven biedt dan uitkomst. De EU moet daar het voortouw nemen, aangezien zij van bedrijven verwacht dat ze uitgebreide data over hun leveranciers verzamelen en delen.”

Volgens Jaime Bonnin Roca kan de overheid een korte lijst opstellen met basisinformatie die alle bedrijven rapporteren, terwijl sectororganisaties meer gedetailleerde en risicospecifieke vereisten uitwerken. “Tegelijk moeten beleidsmakers verduidelijken wie toegang krijgt tot die informatie en hoe bedrijven die gegevens kunnen verkrijgen, zodat de zichtbaarheid binnen supply chains toeneemt.”

Gecentraliseerde compliance
Samen met medeonderzoeker Tongle Si analyseerde Jaime Bonnin Roca de CSDDD. Die richtlijn verplicht grote bedrijven om de impact op mensenrechten en milieuschade in hun productieketen tot aan de leveranciers te identificeren, te voorkomen en aan te pakken. Zo heeft ‘de Europese ketenzorgplichtwet’ een grote impact op de supply chain. “We moeten erover waken dat de rigiditeit van de regelgeving de veerkracht van supply chains niet ernstig beïnvloedt”, waarschuwt de assistent-professor. “In crisissituaties, zoals tijdens de coronapandemie, geven EU-bedrijven mogelijk voorrang aan de continuïteit van leveringen, want uiteindelijk streef je continuïteit na. Je kunt je dus afvragen of het wel nodig is die in gevaar te brengen om bepaalde regels strikt na te leven. Wettelijke kaders die zulke afwegingen negeren, zetten de wendbaarheid van bedrijven onder druk.”

Jaime Bonnin Roca raadt bedrijven aan compliance intern sterker te centraliseren. “Vandaag zit informatie nog te vaak versnipperd over verschillende afdelingen, zoals duurzaamheid, juridische diensten en databeheer. Door die informatie te centraliseren, verlagen bedrijven hun compliancekosten en realiseren ze tegelijk efficiëntiewinst. Daarnaast breng je geografische afhankelijkheden beter in kaart en ontdek je waar een alternatief of een plan B noodzakelijk is. Zo’n helikopterperspectief levert veel meer waarde op.”

Timing niet evident
Waar bedrijven op het vlak van compliance volgens Jaime Bonnin Roca vaak mee worstelen, is de timing. “Niet zelden kondigt de Europese Commissie een nieuwe wetgeving ruimschoots vooraf aan. Ze tekent een tijdlijn uit die onderweg wel eens verandert”, zegt hij. “Mogelijk verandert ook de focus. Het mooiste voorbeeld is uiteraard de omzetting van de CSRD in de Omnibus, waardoor de reikwijdte plots verkleinde. Bedrijven die toen al hun eerste stappen hadden gezet, hoefden plots toch niet integraal aan de standaarden te voldoen. Hetzelfde geldt voor de Amerikaanse importtarieven. Waar bedrijven omwille van de te hoog oplopende kosten alternatieve toeleveroorden opzoeken, blijken die heffingen de volgende week opnieuw bijgesteld. Tegelijk wil je niet achter de feiten aanlopen. Dat is een moeilijke spreidstand waar niemand een pasklaar antwoord op heeft.”

KD